Η σύνδεση Δέρματος – Εντέρου: Πώς η διατροφή διαμορφώνει τη δερματολογική μας υγεία

Το δέρμα αποικίζεται από μια ποικιλόμορφη κοινότητα μικροοργανισμών, συμπεριλαμβανομένων βακτηρίων, μυκήτων και ιών, καθώς και ακάρεων που εξελίσσονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Τα περισσότερα βακτήρια στο δέρμα είναι αερόβια, δηλαδή ευδοκιμούν σε περιβάλλοντα πλούσια σε οξυγόνο, σε αντίθεση με αυτά του μικροβιώματος του εντέρου. Η κατανομή αυτών των μικροβίων ποικίλλει ανάλογα με το μέρος του σώματος (χέρι έναντι μασχάλης) και τον τύπο δέρματος, είτε είναι λιπαρό, ξηρό, υγρό (βλεννογόνοι) ή μεικτό. Όπως και η μικροχλωρίδα του εντέρου, η μικροβιακή αποίκιση του δέρματος ξεκινά κατά τη γέννηση και επηρεάζεται από παράγοντες όπως η διατροφή της μητέρας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο τρόπος τοκετού (φυσιολογικός ή καισαρική), η επαφή του δέρματος με άλλους, ο θηλασμός, η χρήση αντιβιοτικών (πριν και μετά τη γέννηση) και η έκθεση στο περιβάλλον.

Καθώς μεγαλώνουμε, η σύνθεση της μικροχλωρίδας του δέρματος αλλάζει. Κατά την εφηβεία, για παράδειγμα, αυξάνονται τα βακτήρια που σχετίζονται με λιπαρό δέρμα. Στην ενήλικη ζωή, η μικροβιακή κοινότητα του δέρματος σταθεροποιείται, αν και εξακολουθεί να επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες. Φαίνεται ότι το δέρμα μπορεί να αυτοσυντηρείται χωρίς να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη στήριξη ολόκληρου του οργανισμού. Σε αντίθεση με το έντερο, το δέρμα είναι πιο αυτόνομο.

Η πλήρης επικοινωνία μεταξύ δέρματος και εντέρου δεν έχει ακόμη πλήρως κατανοηθεί. Υπάρχουν στοιχεία σχετικά με τα βραχείας  αλυσίδας λιπαρά οξέα (SCFAs· ευεργετικά μόρια που παράγονται από βακτήρια) και το ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά λείπει ακόμη η συνολική εικόνα.

Το μικροβίωμα του εντέρου και του δέρματος επικοινωνούν μέσω του άξονα εντέρου-δέρματος, όπου οι αλλαγές στο ένα μπορούν να επηρεάσουν την υγεία του άλλου. Έχει παρατηρηθεί ότι τα από του στόματος αντιβιοτικά έχουν μεγαλύτερη επίδραση στις δερματικές παθήσεις σε σύγκριση με τα τοπικά αντιβιοτικά.

Το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει την υγεία του δέρματος παράγοντας ουσίες όπως τα SCFAs, τα οποία βοηθούν στη ρύθμιση της φλεγμονής. Όταν το μικροβίωμα του εντέρου χάσει την ισορροπία του  (μια κατάσταση γνωστή ως δυσβίωση), μπορεί να οδηγηθούμε σε χρόνια φλεγμονή που μπορεί να εκδηλωθεί ως δερματικά προβλήματα όπως ακμή, έκζεμα ή ψωρίαση. Οι τροφικές αλλεργίες είναι ένα άλλο παράδειγμα αυτής της σύνδεσης εντέρου-δέρματος, καθώς, όταν ορισμένα τρόφιμα προκαλούν αλλεργική αντίδραση στο έντερο, το δέρμα μπορεί να εμφανίσει εξανθήματα. Υπάρχει μεγάλη συζήτηση για το κατά πόσον η κατανάλωση ή η αποχή από συγκεκριμένες τροφές βελτιώνει ή επιδεινώνει μια σειρά από δερματικά νοσήματα. Μολονότι έχουμε κάποιες ενδείξεις, δεν υπάρχουν ακόμη σαφείς αποδείξεις, παρά μόνον ότι η ισορροπημένη, υγιεινή διατροφή αντανακλά και στο δέρμα. 

Αντίστροφα, το μικροβίωμα του δέρματος μπορεί επίσης να επηρεάσει την υγεία του εντέρου. Όταν η ακεραιότητα του δέρματος διαταραχθεί, τα παθογόνα μπορούν εύκολα να διαπεράσουν τον φραγμό και να προκαλέσουν φλεγμονή, διαταράσσοντας τη λεπτή συμβίωση και στέλνοντας σήματα σε μεγαλύτερες αποστάσεις προς το έντερο. Σοβαρά εγκαύματα μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τον φραγμό του δέρματος, οδηγώντας ενδεχομένως σε βακτηριακές λοιμώξεις και δυσλειτουργία του εντέρου. Η βιταμίνη D, που συντίθεται κυρίως στο δέρμα μέσω της έκθεσης στο ηλιακό φως, διαδραματίζει βασικό ρόλο στη διατήρηση της ακεραιότητας του φραγμού του εντέρου και στην υποστήριξη ενός υγιούς μικροβιώματος. Επίσης βοηθά στη μείωση της φλεγμονής του δέρματος. Έρευνες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο της πανδημίας COVID-19 καθώς και του long-COVID (με μεταβολή της σύνθεσης της μικροχλωρίδας του εντέρου) έδειξαν ότι άτομα με επαρκή επίπεδα βιταμίνης D είχαν καλύτερες ανοσοαποκρίσεις και λιγότερο σοβαρά συμπτώματα.

Υγιεινή και ενυδάτωση

Το δέρμα πρέπει να παραμένει ενυδατωμένο, χωρίς όμως υπερβολή, καθώς η απόφραξη των πόρων μπορεί να είναι αντιπαραγωγική. Το δέρμα αυτορρυθμίζεται φυσικά, και η χρήση υπερβολικά πολλών προϊόντων μπορεί να διαταράξει τη φυσική του ισορροπία. Τα προϊόντα περιποίησης δέρματος με υψηλό pH μπορούν να ερεθίσουν το δέρμα, να προκαλέσουν αφυδάτωση και να διαταράξουν τη φυσική μικροχλωρίδα του. Το άγχος μπορεί να επηρεάσει τόσο το δέρμα όσο και το έντερο, οπότε η εξάσκηση τεχνικών χαλάρωσης μπορεί να βοηθήσει.

Υγιεινή διατροφή

Αυτό που τρώμε, συχνά αντικατοπτρίζεται στο δέρμα μας! Μια διατροφή πλούσια σε ζάχαρη και γαλακτοκομικά μπορεί να οδηγήσει σε ακμή, ενώ μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς, όπως η μεσογειακή διατροφή, υποστηρίζει ένα υγιές έντερο, μειώνει τη φλεγμονή και μπορεί να βελτιώσει την υγεία του δέρματος.

Διαβάστε επίσης: Στοματική υγεία και ακμή: Πώς τα δόντια και τα ούλα επηρεάζουν το δέρμα σας

Πρεβιοτικά, προβιοτικά και μετα-βιοτικά

Ορισμένα προϊόντα περιποίησης δέρματος περιλαμβάνουν πλέον πρεβιοτικά, προβιοτικά και μετα-βιοτικά για να βοηθήσουν στην εξισορρόπηση του φυσικού μικροβιώματος του δέρματος. Αν και αυτά τα προϊόντα φαίνεται πως βοηθούν το δέρμα, ο τομέας αυτός της έρευνας βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να κατανοηθεί η πραγματική τους επίδραση στην υγεία του δέρματος. Υπάρχει επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα από του στόματος προβιοτικά για την εξισορρόπηση του μικροβιώματος του εντέρου, τη μείωση της φλεγμονής και τη βελτίωση δερματικών παθήσεων. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας έχει εστιαστεί στο μικροβίωμα του δέρματος, ιδιαίτερα όταν η ακεραιότητά του τίθεται σε κίνδυνο, όπως στην ατοπική δερματίτιδα ή την ψωρίαση.

Αντηλιακό

Η ισορροπία είναι και πάλι το κλειδί. Η ανεπαρκής έκθεση στον ήλιο μπορεί να στερήσει τον οργανισμό από τα ευεργετικά αποτελέσματα της σύνθεσης βιταμίνης D στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, η υπερβολική έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε γονοτοξικότητα (γενετικές μεταλλάξεις) και υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου, ειδικά όταν η φυσική ηλιακή προστασία είναι χαμηλή. Η χρήση αντηλιακού είναι απαραίτητη για την προστασία του δέρματος από την υπεριώδη ακτινοβολία. 

Διαβάστε επίσης: Πώς να προστατεύσετε το δέρμα σας από τον ήλιο

Πρέπει επίσης να υιοθετούνται υγιεινές συνήθειες έκθεσης στον ήλιο, όπως η αποφυγή έκθεσης μεταξύ 11 π.μ. και 3 μ.μ., και η αποφυγή παρατεταμένης ηλιοθεραπείας χωρίς προστασία, καθώς αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. 

Διαβάστε επίσης: Καρκίνος του δέρματος: Μπορεί να εμφανιστεί σε περιοχές που δεν εκτίθενται στον ήλιο;

Ορισμένες μελέτες σε ποντίκια και ανθρώπους υποδηλώνουν ότι ορισμένα προβιοτικά μπορεί ακόμη και να βοηθήσουν στην προστασία των κυττάρων του δέρματος από τη βλάβη της υπεριώδους ακτινοβολίας, βελτιώνοντας την ενυδάτωση και ενισχύοντας την αντιοξειδωτική δραστηριότητα. Η μελανίνη, η φυσική χρωστική ουσία του δέρματος με αντιοξειδωτικές ιδιότητες, βοηθά στην προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και μπορεί επίσης να διαφυλάξει τη μικροβιακή ισορροπία του δέρματος μειώνοντας το περιβαλλοντικό στρες.