Καρκίνος του δέρματος: Μπορεί να εμφανιστεί σε περιοχές που δεν εκτίθενται στον ήλιο;

Η έκθεση στον ήλιο αποτελεί έναν από τους πιο καλά τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος, ειδικά σε περιοχές που εκτίθενται τακτικά σε υπεριώδεις ακτίνες. Η βλάβη του DNA που προκαλείται από τις UV ακτίνες, είτε από τον ήλιο είτε από τεχνητές πηγές όπως τo solarium (κρεβάτια μαυρίσματος), μπορεί να οδηγήσει σε μεταλλάξεις στα κύτταρα του δέρματος, οι οποίες ενδέχεται να εξελιχθούν σε καρκίνο.

Τα επαναλαμβανόμενα ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος στη μετέπειτα ζωή. Για αυτό είναι σημαντική η προστασία του δέρματος με αντηλιακό, σκιά και προστατευτικά ρούχα, ακόμα και τις συννεφιασμένες ημέρες ή τον χειμώνα, όταν η UV έκθεση εξακολουθεί να υπάρχει.

Όταν σκεφτόμαστε την έκθεση στον ήλιο, φανταζόμαστε το πρόσωπο, τα χέρια και τους ώμους. Αλλά πολλά μέρη του σώματος παραμένουν καλυμμένα—ακόμα και αυτά είναι ευάλωτα στον καρκίνο του δέρματος. Αυτές οι περιοχές περιλαμβάνουν:

• Βουβωνική και γεννητική περιοχή
• Πέλματα
• Μασχάλες
• Κάτω από τα νύχια (υπονυχιώδεις περιοχές)
• Γλουτοί
• Κεφαλή (ειδικά κάτω από παχιά μαλλιά)
  

Ο καρκίνος σε αυτές τις περιοχές μπορεί να προκύψει λόγω γενετικών μεταλλάξεων, χρόνιας φλεγμονής, βλαβερών χημικών ή αυτοάνοσων παθήσεων, όχι μόνο από μαύρισμα ή UV ακτίνες. 

Αυτές οι μη εκτεθειμένες περιοχές συχνά παραβλέπονται κατά τους τακτικούς ελέγχους του δέρματος, με αποτέλεσμα η διάγνωση να καθυστερεί. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζετε τους κινδύνους και να δίνετε προσοχή σε σημάδια οπουδήποτε στο δέρμα, όχι μόνο εκεί που βλέπει τον ήλιο.

Αν και όλοι οι τύποι καρκίνου μπορούν να εμφανιστούν σε κρυφές περιοχές, κάποιοι είναι πιο πιθανοί:

• Μελάνωμα: Μπορεί να εμφανιστεί σε βλεννογόνους, κάτω από τα νύχια ή σε παλάμες και πέλματα, δηλαδή σε περιοχές με ελάχιστη έως καθόλου έκθεση στον ήλιο.
• Ακανθοκυτταρικό Καρκίνωμα: Μπορεί να αναπτυχθεί σε περιοχές με χρόνια φλεγμονή ή έκθεση σε χημικά.
• Βασικοκυτταρικό Καρκίνωμα: Αν και συνήθως συνδέεται με UV ακτίνες, μπορεί μερικές φορές να εμφανιστεί σε λιγότερο εκτεθειμένες περιοχές.

Η πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος, ακόμα και σε περιοχές προστατευμένες από τον ήλιο, μπορεί να επηρεαστεί από πολλούς παράγοντες πέρα από το φως του ήλιου.

Γενετική προδιάθεση 

Τα γονίδιά σας μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στον συνολικό κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό μελανώματος, καρκινώματος βασικών ή πλακωδών κυττάρων, ο κίνδυνος αυξάνεται ανεξάρτητα από την έκθεση στον ήλιο.

Κληρονομικές καταστάσεις όπως η ξηροδερμία (xeroderma pigmentosum), που μειώνει την ικανότητα του δέρματος να διορθώνει βλάβες στο DNA, κάνουν τους ανθρώπους πιο ευάλωτους ακόμα και σε περιοχές που δεν εκτίθενται στον ήλιο. Η γνώση του γενετικού υπόβαθρου μπορεί να καθοδηγήσει πιο συχνούς ελέγχους και πρώιμο screening από δερματολόγο.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες

Δεν προκαλούνται όλοι οι καρκίνοι από τον ήλιο ή τις UV ακτίνες. Η έκθεση σε βλαβερά χημικά, όπως αρσενικό, και ορισμένες βιομηχανικές ουσίες μπορεί επίσης να προκαλέσει ανώμαλη ανάπτυξη κυττάρων. Η παρατεταμένη έκθεση σε ακτινοβολία, ιατρική ή περιβαλλοντική, συνδέεται με καρκινώματα και μελάνωμα.

Η διαμονή σε μολυσμένα περιβάλλοντα, η εργασία σε βιομηχανίες με χημικά ή η χρόνια φλεγμονή/τραυματισμός του δέρματος μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο, ακόμα και σε περιοχές που ο ήλιος δεν αγγίζει.

Άλλοι παράγοντες κινδύνου

Άλλοι παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, π.χ. μετά από μεταμόσχευση οργάνων ή σε HIV/AIDS
• Ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις, όπως ο HPV
• Μακροχρόνια χρήση κρεβατιών μαυρίσματος
• Συνήθειες όπως η παράλειψη αντηλιακού τον χειμώνα ή η πίστη ότι το εσωτερικό μαύρισμα είναι ασφαλές

Αν και δεν μπορείτε να αλλάξετε τη γενετική σας, πολλές περιπτώσεις καρκίνου του δέρματος, ακόμα και σε μη εκτεθειμένες περιοχές, μπορούν να ανιχνευθούν νωρίς ή να προληφθούν. Ο συνδυασμός προληπτικών συνηθειών με τακτικούς ελέγχους είναι κρίσιμος για τη μακροχρόνια υγεία του δέρματος.

Οι τακτικοί έλεγχοι είναι από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για πρώιμη ανίχνευση. Οι αυτοεξετάσεις, ιδανικά μία φορά το μήνα, πρέπει να καλύπτουν όλο το σώμα, όχι μόνο εμφανείς περιοχές όπως πρόσωπο, χέρια και πόδια.

Συμβουλές για αποτελεσματικούς ελέγχους:

• Χρησιμοποιήστε έναν καθρέφτη ολόσωμο και ένα χειρός για να ελέγξετε όλες τις γωνίες.
• Μην ξεχνάτε κρυφές περιοχές όπως τριχωτό κεφαλής, πέλματα, μασχάλες και μεταξύ των δακτύλων.
• Παρατηρήστε νέα σπίλους ή αλλαγές σε χρώμα, μέγεθος ή σχήμα.
• Προσέξτε τυχόν σκοτεινές γραμμές γύρω από τα νύχια.
• Αν κάτι φαίνεται ύποπτο, κλείστε άμεσα ραντεβού με δερματολόγο.

Ακόμα κι αν το άρθρο εστιάζει σε μη εκτεθειμένες περιοχές, η προστασία ολόκληρου του δέρματος από τον ήλιο παραμένει σημαντική:

• Χρησιμοποιήστε αντηλιακό τουλάχιστον SPF 30+ και ρούχα με UPF.
• Επαναλάβετε την εφαρμογή κάθε 2 ώρες ή μετά από κολύμπι/ιδρώτα.
• Φοράτε προστατευτικά ρούχα, καπέλα και γυαλιά ηλίου, ακόμα και τον χειμώνα.
• Αποφύγετε τα κρεβάτια μαυρίσματος.

Διαβάστε περισσότερα: Πώς να προστατεύσετε το δέρμα σας από τον ήλιο

Όταν διαγιγνώσκεται καρκίνος σε μη εκτεθειμένη περιοχή, η θεραπεία είναι γενικά ίδια με τις συνηθισμένες περιοχές, αλλά λόγω της ευαισθησίας ή θέσης, συχνά απαιτείται επιπλέον φροντίδα.

Η πρώιμη ανίχνευση είναι καθοριστικός παράγοντας για το πόσο επεμβατική θα είναι η θεραπεία και για το πόσο καλά θα ανταποκριθεί ο ασθενής.

Κοινές επιλογές θεραπείας:

• Χειρουργική αφαίρεση
• Χειρουργική Mohs (για ακριβή αφαίρεση σε ευαίσθητες περιοχές)
• Ακτινοθεραπεία
• Τοπικές θεραπείες (κρέμες ή τζελ)
• Ανοσοθεραπεία ή χημειοθεραπεία (σε προχωρημένο ή μεταστατικό μελάνωμα)