Γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata): Αίτια, συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Ο κίνδυνος εμφάνισης γυροειδούς αλωπεκίας (alopecia areata) κατά τη διάρκεια της ζωής είναι περίπου 2%. Προσβάλλει παιδιά και ενήλικες όλων των αποχρώσεων δέρματος και τριχών. Η μέγιστη επίπτωση παρατηρείται στη δεύτερη και τρίτη δεκαετία της ζωής και οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν την πάθηση πριν από την τέταρτη δεκαετία. Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) δεν παρουσιάζει σημαντική επικράτηση ανά φύλο ή εθνικότητα.

Τα παρακάτω μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης γυροειδούς αλωπεκίας (alopecia areata):

• Χρωμοσωμικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο Down
• Πολυαδενικό αυτοάνοσο σύνδρομο τύπου 1
• Άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, όπως λεύκη και αυτοάνοση θυρεοειδική νόσος
• Οικογενειακό ιστορικό γυροειδούς αλωπεκίας (alopecia areata)
• Ορισμένα γονίδια ευαισθησίας

Διαβάστε επίσης: Λεύκη: Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται

Ένα φυσιολογικό τριχοθυλάκιο διέρχεται από πολλαπλές φάσεις:

• Αναγενής φάση: Η ενεργός φάση ανάπτυξης, διάρκειας ενός έως οκτώ ετών.
• Καταγενής φάση: Μία σύντομη φάση υποστροφής, διάρκειας μερικών εβδομάδων.
• Τελογενής φάση: Η  φάση ηρεμίας, διάρκειας μερικών μηνών.
• Εξωγενής φάση: Η  αποβολή της τρίχας.

Ο ακριβής μηχανισμός που ευθύνεται για την τριχόπτωση στη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata) παραμένει ασαφής. Υποτίθεται ότι η απώλεια ανοσολογικού προνομίου στα αναγενή τριχοθυλάκια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην παθογένεση, ενώ θεωρείται ότι συμβάλλει και η γενετική ευαισθησία.

Υπόθεση ανοσολογικού προνομίου

Τα φυσιολογικά αναγενή τριχοθυλάκια θεωρείται ότι απολαμβάνουν ανοσολογικό προνόμιο, καθιστώντας τα απαλλαγμένα από ανοσολογική επιτήρηση και προστατευμένα από αυτοάνοση επίθεση. Στη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata), αυτό το προστατευτικό ανοσολογικό προνόμιο ενδέχεται να χάνεται, επιτρέποντας στα αυτοαντιγόνα του τριχοθυλακίου να παρουσιάζονται σε αυτοαντιδραστικά CD8+ T-λεμφοκύτταρα. Η επακόλουθη αυτοάνοση επίθεση στο αναγενές θυλάκιο προκαλεί πρόωρη μετάβασή του στην τελογενή φάση με τελική απώλεια της τρίχας.

Γενετικοί παράγοντες

Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) έχει ισχυρό κληρονομικό συστατικό. Έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 16 γενετικοί τόποι κινδύνου, οι οποίοι περιλαμβάνουν πολυάριθμα αλληλόμορφα HLA τάξης I και II, καθώς και αλληλόμορφα γονιδίων που εμπλέκονται σε ανοσολογικά μονοπάτια, χρωματισμό τριχών και απόκριση στο οξειδωτικό στρες. Ο τρόπος κληρονόμησης φαίνεται να είναι σύνθετος, με παρεμβολή περιβαλλοντικών επιδράσεων.

Διαβάστε επίσης: Τι προκαλεί τη φαλάκρα και πώς μπορείτε να την αντιμετωπίσετε

Η οξεία έναρξη τριχόπτωσης μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους.

Η κλασικήγυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) είναι το πιο συνηθισμένο πρότυπο και χαρακτηρίζεται από εστιακή τριχόπτωση και καλώς ορισμένες μεμονωμένες ή πολλαπλές στρογγυλές/ωοειδείς περιοχές δέρματος φυσιολογικής εμφάνισης, αλλά χωρίς τρίχες. Το τριχωτό της κεφαλής προσβάλλεται συχνότερα, αλλά μπορεί επίσης να επηρεαστούν τα γένια, τα φρύδια, τα βλέφαρα και οποιεσδήποτε άλλες τριχοφόρες περιοχές.

Λιγότερο συνηθισμένα πρότυπα περιλαμβάνουν:

• Ολική αλωπεκία: Πλήρης απώλεια τριχών (έως 5% των ασθενών)
• Καθολική αλωπεκία: Πλήρης απώλεια σωματικών τριχών (λιγότερο από 1%)
• Οφίαση: Ταινιοειδής τριχόπτωση στα ινιακά και κροταφικά περιθώρια
• Αντίστροφη οφίαση (Sisaipho): Τριχόπτωση στο μετωπιαίο, κροταφικό και βρεγματικό τριχωτό
• Διάχυτη γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata): Ταχεία και εκτεταμένη τριχόπτωση
• Αιφνίδιο γκριζάρισμα: Απώλεια χρωματισμένων τριχών με αποκάλυψη υφιστάμενων γκρι τριχών

Άλλα χαρακτηριστικά

Χαρακτηριστικές «τρίχες σαν θαυμαστικό» (“exclamation point hairs”) μπορεί να παρατηρηθούν, ιδίως στην περιφέρεια των φαλακρών κηλίδων. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να βιώσουν τοπικά μυρμήγκιασμα ή κνησμό πριν από την τριχόπτωση (τριχοδυνία). Κατά την επανανάπτυξη, οι τρίχες μπορεί αρχικά να στερούνται χρωστικής και να φυτρώνουν λευκές ή ξανθές.

Αλλαγές στα νύχια παρατηρούνται σε εκτιμώμενο 10–40% των ασθενών και συνδέονται με πιο σοβαρή νόσο. Οι λακκούβες νυχιών και οι ραβδώσεις είναι οι πιο συχνές.

• Κακή ποιότητα ζωής λόγω ψυχικής αναστάτωσης.
• Αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης και γενικευμένης αγχώδους διαταραχής· συνηθισμένες είναι επίσης οι διαταραχές προσαρμογής.
• Άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, όπως θυρεοειδική νόσος, λεύκη, ψωρίαση, σακχαρώδης διαβήτης και ατοπία, μπορεί να παρατηρούνται συχνότερα σε ασθενείς με γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata)

Διαβάστε επίσης: Σακχαρώδης διαβήτης και δερματικά προβλήματα: Αίτια, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) διαγιγνώσκεται συνήθως βάσει κλινικών χαρακτηριστικών, ωστόσο πρόσθετες εξετάσεις μπορεί να βοηθήσουν στη διάγνωση.

• Τριχοσκόπηση: Εξέταση του τριχοθυλακίου, του τριχικού στελέχους και του τριχωτού με δερματοσκόπιο. Χαρακτηριστικά ενεργού νόσου περιλαμβάνουν «τρίχες θαυμαστικού», κατεστραμμένες ή δυστροφικές τρίχες, κίτρινες και μαύρες κουκίδες.
• Δοκιμή έλξης τριχών: Μπορεί να επιβεβαιώσει την τριχόπτωση και είναι συχνά θετική στη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata). Περιλαμβάνει ήπια έλξη 40–60 τριχών· θετικό αποτέλεσμα όταν περισσότερο από το 10% των τριχών αποσπάται εύκολα.
• Βιοψία δέρματος: Μπορεί να απαιτηθεί, αν η διάγνωση είναι αβέβαιη. Στην οξεία γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata), η ιστοπαθολογία αποκαλύπτει πυκνές λεμφοκυτταρικές διηθήσεις γύρω από τα αναγενή τριχοθυλάκια.

Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) του τριχωτού αξιολογείται βάσει του ποσοστού του τριχωτού που επηρεάζεται, αυτό είναι το σκορ SALT.

• SALT 0 σημαίνει ότι δεν υπάρχει τριχόπτωση λόγω γυροειδούς αλωπεκίας (alopecia areata).
• SALT 50 σημαίνει ότι το 50% του τριχωτού επηρεάζεται. Το SALT 40 θεωρείται από ασθενείς και δερματολόγους ως σοβαρή γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata).

Η αλωπεκία βλεφαρίδων και φρυδιών είναι δύσκολο να καλυφθεί και επιβαρύνει επιπλέον την κατάσταση.

• Τριχοτιλλομανία
• Κροταφική τριγωνική αλωπεκία
• Κεντρική φυγόκεντρος ουλωτική αλωπεκία
• Δισκοειδής ερυθηματώδης λύκος που προσβάλλει το τριχωτό
• Μυκητίαση τριχωτού κεφαλής
• Τελογενής τριχόρροια  [μπορεί να μιμηθεί διάχυτη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata)]
• Ανδρογενετική αλωπεκία (μπορεί να μιμηθεί πρότυπο αντίστροφης οφίασης)
• Δευτεροπαθής σύφιλη (συφιλιδική αλωπεκία)
• Θυλακικός Λειχήνας
• Μετωπιαία ινωτική αλωπεκία

Δεν υπάρχει μόνιμη και αιτιολογική θεραπεία για τη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata). Συχνά μπορεί να επέλθει αυτόματη υποχώρηση.

Ωστόσο, ο ψυχολογικός αντίκτυπος μπορεί να είναι σημαντικός, γεγονός που δικαιολογεί την έναρξη αγωγής. 

Θεραπείες για ήπια γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata), δηλαδή για λιγότερο από 50% του τριχωτού:

• Ενδοβλαβικές ενέσεις κορτικοστεροειδών: Ενέσεις τριαμσινολόνης σε περιοχές αλωπεκίας τριχωτού, γενειάδας ή φρυδιών με ανοσοκατασταλτικό αποτέλεσμα· επαναλαμβάνονται κάθε 4-6 εβδομάδες.
• Τοπικές θεραπείες: Ισχυρά διαλύματα, κρέμες ή αλοιφές κορτικοστεροειδών· μινοξιδίλη (ιδανικά σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες)· κρέμα ή αλοιφή ανθραλίνης (διθρανόλης).

Θεραπείες για εκτεταμένη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata), δηλαδή για άνω του 50%, ολική ή καθολική:

• Τοπική ανοσοθεραπεία: Εφαρμογή χημικών ουσιών (π.χ. διφαινυλοκυκλοπροπενόνη) για πρόκληση αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής.
• Συστηματικά κορτικοστεροειδή: Γενικά για βραχυπρόθεσμη χρήση σε ανθεκτικές ή σοβαρές περιπτώσεις.
• Αναστολείς JAK κινάσης: Τον Ιούνιο του 2022, ο FDA ενέκρινε τη βαρικιτινίμπη για σοβαρή γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata). Επίσης εγκεκριμένες ή υπό μελέτη είναι η ριτλεκιτινίμπη, η δευρουξολιτινίμπη, η μπρεποσιτινίμπη και η αμπροσιτινίμπη.

Οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται ότι δεν υπάρχει θεραπεία και η ανταπόκριση στις θεραπείες ποικίλλει. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί να ωφεληθούν από επαγγελματική συμβουλευτική και ομάδες υποστήριξης ασθενών.

Καμουφλάζ

• Περούκα, τριχοθέτης ή σύστημα ολοκλήρωσης δικτύου
• Αισθητικά προϊόντα (τζελ, mousse, σκόνες, σπρέι)
• Ψεύτικες βλεφαρίδες ή τεχνητά φρύδια
• Τατουάζ φρυδιών ή microblading· μολύβι φρυδιών ή eyeliner ως λιγότερο μόνιμη επιλογή

Δεν γνωρίζουμε ακόμη πώς να προλάβουμε τη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata).

Η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata) ακολουθεί απρόβλεπτη πορεία. Μπορεί να επέλθει αυτόματη επανανάπτυξη τριχών, αλλά η υποτροπή είναι επίσης συνηθισμένη. Ο κίνδυνος εξέλιξης σε ολική ή καθολική αλωπεκία είναι περίπου 5–10%, από την οποία η ανάρρωση είναι απίθανη.

Κακοί προγνωστικοί παράγοντες είναι: 

• Νεαρή ηλικία έναρξης 
• Εκτεταμένη νόσος
• Τριχόπτωση διάρκειας άνω του ενός έτους
• Δυστροφία νυχιών
• Πρότυπο οφίασης
• Οικογενειακό ιστορικό γυροειδούς αλωπεκίας (alopecia areata)
• Παρουσία ατοπικής δερματίτιδας ή άλλων αυτοάνοσων παθήσεων

Στο Ιατρείο μας καλύπτουμε όλο το φάσμα των παθήσεων των τριχών σε άνδρες και γυναίκες, όπως:

• Ανδρογενετική Αλωπεκία
• Διάχυτη αραίωση
• Γυροειδής Αλωπεκία
• Τελογενής τριχόπτωση
• Θυλακικός Λειχήνας / Πρόσθια Ινωτική Αλωπεκία
• Υπερτρίχωση
• Μυκητιάσεις τριχωτού κεφαλής

Η κλινική εξέταση, η τριχοσκόπηση και η ιστολογική εξέταση (όπου χρειάζεται) θα θέσουν την ακριβή διάγνωση, ώστε να σας προτείνουμε τις κατάλληλες για εσάς θεραπευτικές επιλογές.